"Over deuren die opengaan, loslaten wat vertrouwd is
en ruimte maken voor wat nog niet bestaat".
Deze maand in Fluisteringen van het Leven
Soms staan we lange tijd te wachten tot er eindelijk ergens een deur opengaat.
En dan blijken er ineens meerdere mogelijkheden tegelijk te zijn.
Maar kiezen voor de ene richting betekent ook andere richtingen achterlaten.
Deze maand deel ik een persoonlijk verhaal
over deuren die opengingen en keuzes die onverwacht moeilijker bleken dan gedacht.
Over vertrouwen op wat goed voelt, terwijl je onmogelijk kunt weten
hoe het achter iedere andere deur zou zijn geweest.
Maar ook over een heel andere vorm van loslaten.
Over deuren die voor Wessel voorzichtig op een kier beginnen te staan.
Over de zoektocht naar een plek voor later, de voortdurende alertheid die intensieve zorg met zich meebrengt en de herkenning die 100 dagen in de gehandicaptenzorg onverwacht bij mij opriep.
Over willen vasthouden en weten dat je ruimte moet geven.
Over verlangen naar rust en tegelijkertijd moeten wennen aan het idee
dat anderen een stukje van jouw zorg gaan overnemen.
Want niet iedere deur in ons leven kiezen we zelf.
Sommige deuren zoeken we.
Sommige gaan onverwacht weer open.
En voor andere hebben we misschien wat langer nodig voordat we klaar zijn om erdoorheen te stappen.
Misschien herken je iets van jouw eigen keuzes, twijfel of loslaten in dit verhaal.
Lieve jij,
Er zijn van die periodes waarin je vooral het gevoel hebt dat je voor gesloten deuren staat.
Maandenlang kan dezelfde vraag door je hoofd spoken.
Wanneer gaat er eindelijk een deur open?
Je klopt.
Je wacht.
Je probeert opnieuw.
Soms denk je dat je ergens een opening ziet en blijkt de deur toch dicht te gaan.
Een andere keer mag je even naar binnen kijken, voel je al bijna hoe het zou kunnen zijn...
en sta je niet veel later toch weer buiten.
En iedere keer raap je jezelf weer bij elkaar.
Je vertelt jezelf dat die deur dan blijkbaar niet voor jou bedoeld was. Dat er wel iets anders komt.
Dat je erop moet vertrouwen dat je uiteindelijk terechtkomt waar je moet zijn.
Soms geloof je dat ook echt.
En soms denk je vooral: ja hoor, het zal wel.
Want vertrouwen klinkt prachtig wanneer je weet waar je naartoe gaat.
Het wordt een stuk ingewikkelder wanneer je al een tijdje in een gang staat waarin vooral veel deuren dicht blijken te zitten.
En toen gingen ze open
Het vreemde is dat verandering soms heel lang op zich laat wachten en daarna ineens veel te snel gaat.
Dat gebeurde bij mij afgelopen maand.
Niet één deur ging open.
Er gingen er bijna tegelijkertijd meerdere open.
En daarmee veranderde mijn vraag.
Het was ineens niet meer:
Waar mag ik naar binnen?
Maar:
Waar wíl ik eigenlijk naar binnen?
Dat klinkt als een luxeprobleem.
En misschien is het dat ook.
Maar ik ontdekte dat kiezen uit verschillende mooie mogelijkheden een heel ander soort onrust met zich meebrengt.
Want wat doe je wanneer er niet één duidelijke goede en één duidelijke verkeerde keuze is?
Wat als achter iedere deur iets ligt waar je blij van zou kunnen worden?
De ene deur voelt vertrouwd.
Je herkent iets van jezelf in wat erachter ligt. Misschien zelfs iets van wie je ooit was. Je kunt je bijna voorstellen hoe gemakkelijk je daar weer je plek zou kunnen vinden.
Achter een andere deur ligt juist iets wat je nog niet kent.
Nieuwe mensen. Een andere omgeving. Mogelijkheden waarvan je nog niet weet waar ze je uiteindelijk brengen.
En dan is er soms nog een deur waarvan je dacht dat hij allang gesloten was.
Je had er eerder voor gestaan.
Je had geklopt.
De deur ging niet open.
Dus liep je verder.
Niet omdat je dat op dat moment graag wilde, maar omdat er weinig anders op zat.
En dan, wanneer je allang een paar gangen verder bent, hoor je achter je ineens iets.
Een klik.
Diezelfde deur gaat alsnog open.
Alleen blijkt er nu iets heel anders achter te liggen dan waarvoor je destijds aanklopte.
Iets wat er toen misschien nog niet eens was.
Kiezen betekent ook niet kiezen
Ik dacht dat duidelijkheid rust zou brengen.
Als ik maar eenmaal wist welke kant ik op wilde, zou de twijfel vanzelf verdwijnen.
Maar zo werkt het blijkbaar niet altijd.
Want op het moment dat je door één deur stapt, kies je automatisch ook voor alle deuren waar je níét doorheen gaat.
En zelfs wanneer je keuze goed voelt, kun je nog even achterom kijken.
Niet toch die andere?
Wat als ik daarvoor had gekozen?
Had dat misschien óók bij me gepast?
Ik heb afgelopen maand ontdekt dat twijfel niet automatisch betekent dat je de verkeerde keuze hebt gemaakt.
Soms betekent het gewoon dat er meer dan één goede mogelijkheid bestond.
En misschien mogen we daar ook wat milder in worden.
We zijn zo gewend om achteraf te willen bepalen wat de juiste keuze was. Alsof er ergens een onzichtbaar antwoordmodel bestaat waarop maar één vakje aangekruist mag worden.
Maar misschien werkt het leven helemaal niet zo.
Misschien zijn er meerdere wegen waarop je gelukkig had kunnen worden.
Meerdere mensen van wie je had kunnen houden.
Meerdere plekken waar je thuis had kunnen raken.
Meerdere versies van jezelf die allemaal echt hadden kunnen bestaan.
Je kunt ze alleen niet allemaal tegelijk leven.
En dus kies je.
Niet omdat je zeker weet hoe het verhaal afloopt.
Maar omdat iets in jou zegt:
deze kant op.
Ruimte voor een versie van jezelf die je nog niet kent
Je kunt niet vooruitkijken naar een versie van jezelf die nog niet bestaat.
Je kunt alleen ruimte voor haar maken.
Terwijl ik dit schreef, moest ik ineens denken aan deze sprinkhaan die ik jaren geleden fotografeerde.
Misschien een wat onverwacht symbool voor verandering, maar eigenlijk past hij verrassend goed.
Want een sprinkhaan beweegt vooruit door te springen. En zodra hij zich heeft afgezet, kan hij niet halverwege besluiten toch maar even terug te gaan om eerst te controleren
of de landingsplek hem wel bevalt.
Hij moet zijn afzet vertrouwen.
Misschien is dat precies wat ik de afgelopen weken zelf heb gedaan.
Niet blind vertrouwen op waar ik terechtkom.
Maar vertrouwen op datgene waarmee ik mezelf afzet.
Op alles wat ik onderweg heb geleerd.
Op de ervaring die ik meeneem.
Op mijn gevoel.
En op het idee dat ik niet vooraf hoef te weten wie ik aan de andere kant van die sprong zal zijn.
We zouden het liefst vóór de sprong willen weten waar we landen.
Of we daar passen.
Of het goed voelt.
Of we geen spijt krijgen van de plek die we achterlaten.
Maar sommige dingen kun je nu eenmaal pas ontdekken wanneer je in beweging komt.
En misschien is dat precies waarom de Noordsterlijn van deze maand bij mij uitkwam op:
Ruimte voor wat nog niet bestaat.
Niet omdat ik inmiddels precies weet wat er gaat ontstaan.
Integendeel.
Maar omdat ik de afgelopen weken heel sterk heb gevoeld dat groei soms niet zit
in nóg beter worden in wat je al kent.
Soms zit groei in bereid zijn opnieuw een beginner te worden.
In een kamer binnenstappen waarvan je de mensen nog niet kent.
In vragen durven stellen.
In niet meteen overal een antwoord op hebben.
In vertrouwen dat je kwaliteiten die je onderweg hebt verzameld ook in een totaal andere omgeving van waarde kunnen zijn.
En misschien vooral:
in jezelf toestemming geven om nieuwsgierig te zijn naar wie je nog kunt worden.
Niet iedere open deur voelt als vrijheid
Terwijl ik zelf tussen al die mogelijkheden stond, gebeurde er aan een heel andere kant van mijn leven eigenlijk iets vergelijkbaars.
Ook daar begonnen deuren op een kier te staan.
Voor Wessel.
Observaties. Gesprekken. Een oriënterend plaatsingsgesprek.
Voorzichtig kijken of een plek die op papier passend lijkt, dat in werkelijkheid misschien ook kan zijn.
En juist daar ontdekte ik dat een deur die opengaat niet altijd alleen maar als goed nieuws voelt.
Want ik wil dat die deur opengaat.
Natuurlijk wil ik dat.
Ik wil een plek waar Wessel wordt gezien zoals hij is. Waar mensen niet terugdeinzen voor wat moeilijk is, maar verder kijken. Waar ruimte is voor zijn humor, zijn eigenheid, zijn enthousiasme én voor alles wat hem soms zo ontzettend ingewikkeld maakt.
Een plek waar hij een leven kan opbouwen dat niet volledig afhankelijk blijft van ons.
Dat is wat we al heel lang voor hem willen.
En toch gebeurt er iets in mij wanneer zo'n mogelijkheid ineens niet meer alleen toekomstmuziek is.
Wanneer je daadwerkelijk ergens rondloopt en denkt:
Ik zou hem hier kunnen zien.
Wanneer anderen dat blijkbaar ook zien.
Wanneer een gesprek niet meer alleen gaat over ooit, maar voorzichtig over misschien.
Dan krijgt die open deur ineens een achterkant.
Want als er voor hem ergens een deur opengaat, betekent dat dat ik hem ook een stukje verder moet laten gaan.
Zonder mij.
En daar kun je je jarenlang op voorbereiden.
Totdat het dichterbij komt.
Dan blijkt voorbereiding toch vooral een theoretisch concept.
Honderd dagen
Misschien kwam daarom Zoals het komt: 100 dagen in de gehandicaptenzorg zo hard binnen.
Ik wist natuurlijk ongeveer waar ik naar ging kijken.
Mensen met een ernstige verstandelijke beperking. Moeilijk verstaanbaar gedrag. Intensieve begeleiding.
Ouders en familie. Begeleiders die iedere dag opnieuw proberen aan te sluiten bij een wereld die zich niet altijd laat begrijpen.
Veel daarvan is voor mij niet onbekend.
En toch bleef de documentaire hangen.
Niet alleen door de bewoners.
Niet alleen door de ouders.
Ook door Nicolaas.
Je ziet hem die wereld binnenstappen.
In het begin nog als iemand die wil begrijpen.
Kijken. Observeren. Contact maken.
En langzaam zie je dat die wereld niet alleen iets is waar hij een documentaire óver maakt.
Hij wordt er onderdeel van.
Je ziet hoeveel zoeken het vraagt om iemand te leren lezen wanneer gedrag niet altijd te begrijpen is.
Hoe dichtbij je kunt komen en tegelijkertijd soms geen idee hebt wat er in iemand omgaat.
Hoe mooi contact kan zijn.
En hoe kwetsbaar.
Hoe snel iets kan omslaan.
Hoe je achteraf kunt blijven zoeken naar dat ene moment waarop het anders ging.
En je ziet wat dat met hém doet.
Nicolaas begon aan honderd dagen.
Hij stopte op dag 86.
Hij bereikte zijn grens.
En ik vond dat niet zwak.
Ik vond het eerlijk.
Misschien raakte het me juist omdat ik zo goed begreep wat daar gebeurde.
Die voortdurende alertheid gaat namelijk ergens zitten.
Niet alleen in je hoofd.
In je lijf.
Je staat aan.
Ook wanneer er niets gebeurt.
Misschien juist wanneer er niets gebeurt.
Je registreert geluiden zonder dat je bewust luistert.
Je ziet vanuit je ooghoek een beweging.
Je hoort aan een stem dat er iets verschuift.
Je weet dat iets wat gisteren nog prima ging vandaag ineens totaal verkeerd kan vallen.
En soms sta je gewoon op het verkeerde moment op de verkeerde plek.
Of zeg je iets waarvan je geen seconde had kunnen bedenken dat juist dát de vonk zou zijn.
Niet omdat iemand kwaad wil.
Maar omdat onmacht, frustratie en prikkels ergens heen moeten.
Dat maakt het niet minder heftig wanneer het gebeurt.
En ook niet minder echt.
Maar het maakt wel dat je altijd probeert vooruit te kijken.
Voor te zijn.
In te schatten.
Te voorkomen.
En Nicolaas kon op dag 86 zeggen:
dit is mijn grens.
Als ouder werkt het anders.
Niet omdat ouders sterker zijn.
Niet omdat wij dit blijkbaar beter kunnen.
En al helemaal niet omdat het ons minder raakt.
Er bestaat alleen geen dag 86.
Geen einde van de stage.
Geen moment waarop je besluit dat het te veel van je vraagt en weer terugkeert naar je gewone leven.
Dit is het gewone leven.
De volgende ochtend gaat de deur weer open.
En ben je er weer.
Het vreemde van herkenning
Misschien was dat ook waarom de ouders in de documentaire me zo raakten.
Ik zag geen ouders die hun kind wilden loslaten.
Ik zag ouders die hun kind nooit werkelijk loslaten en tóch moeten leren dat anderen een deel van hun zorg overnemen.
Dat is iets heel anders.
Er zit liefde in.
Verdriet.
Frustratie.
Machteloosheid.
Maar ook opluchting.
En juist die combinatie kan ingewikkeld voelen.
Want mag je verlangen naar rust wanneer degene voor wie je zorgt daar niets aan kan doen?
Mag je genieten van stilte wanneer je weet hoeveel begeleiding je kind nodig heeft?
Mag je opgelucht zijn wanneer iemand anders even degene is die luistert, kijkt, anticipeert en opvangt?
Natuurlijk mag dat.
Maar weten dat iets mag en het ook werkelijk zo voelen zijn twee verschillende dingen.
Ik denk dat veel mensen die langdurig voor iemand zorgen dat herkennen.
Je kunt ontzettend veel van iemand houden en tegelijkertijd moe zijn.
Je kunt iemand dichtbij willen houden en tegelijkertijd ruimte nodig hebben.
Je kunt hopen dat er een passende woonplek komt en huilen wanneer die plek er daadwerkelijk blijkt te zijn.
Het één maakt het ander niet minder waar.
En dan belt hij RTV NOORD
Gelukkig bestaat ons leven niet alleen uit grote existentiële vragen.
Er is ook gewoon Wessel.
En Wessel heeft tegenwoordig een telefoon.
Dat leek aanvankelijk een tamelijk overzichtelijke stap richting zelfstandigheid.
Dat was schattig naïef van ons.
Want een telefoon is voor de meeste achttienjarigen een apparaat waarmee ze vrienden bellen, appen, filmpjes kijken en hun ouders vooral zo weinig mogelijk lastigvallen.
Wessel ontdekte een andere functie:
je kunt er de hele wereld mee bellen en appen.
En als een telefoonnummer openbaar op internet staat, zal daar volgens zijn logica waarschijnlijk wel een reden voor zijn.
Dus kun je bellen.
Een rioolservice omdat de wc niet goed doorspoelt.
Een wespenbestrijder omdat er een wesp in kamer 3 zit.
Of RTV Noord om te vragen of ze misschien nog een baantje voor je hebben.
En ja, daar kan ik om lachen.
Sterker nog, ik vind die onbevangenheid ergens ook prachtig.
Waarom moeilijk doen?
Je wilt een baan.
RTV Noord heeft banen.
Dus bel je RTV Noord.
Probleem opgelost.
Alleen werkt de wereld helaas niet altijd volgens de logica van Wessel.
En daar zit precies de ingewikkeldheid.
Want hij kan een telefoon bedienen.
Hij kan zelf een nummer vinden.
Hij kan een gesprek voeren.
Hij kan heel overtuigend vertellen wat hij wil.
En daardoor lijkt het gemakkelijk alsof hij ook begrijpt wat hij doet.
Maar kunnen en overzien zijn twee verschillende dingen.
Net zoals achttien zijn en volwassen functioneren twee verschillende dingen kunnen zijn.
Dat verschil zit bij Wessel soms verstopt achter taal, humor en een flinke dosis overtuigingskracht.
Totdat er iets gebeurt waarvan je denkt:
O ja.
Daarom dus.
En hup.
Daar ben je weer.
Aan.
Niet omdat je hem niets zelf wilt laten doen.
Juist omdat je wilt dat hij zoveel mogelijk zelf kan doen zonder dat er morgen drie rioolontstoppers, twee ongediertebestrijders en een verslaggever van RTV Noord op de stoep staan.
Al zou dat eerlijk gezegd ook weer een uitstekend verhaal opleveren.
Loslaten of heel stevig vasthouden?
Jaren geleden schreef ik een blog met precies die titel:
Loslaten of heel stevig vasthouden?
Ik moest er de afgelopen weken weer aan denken.
Niet omdat de situatie van toen hetzelfde is als nu.
Juist niet.
Toen ging loslaten nog over kleine dingen.
Ruimte geven.
Hem iets zelf laten proberen terwijl alles in mij al klaarstond om in te grijpen.
Niet overal een vangnet onder willen hangen.
Vertrouwen geven terwijl je zelf allang alle mogelijke scenario's hebt doorgerekend.
Ik dacht toen waarschijnlijk dat dát loslaten was.\
Nu weet ik dat het vooral oefenen was.
Want inmiddels gaat het niet meer over een paar passen afstand.
Het gaat over de mogelijkheid dat er ooit een andere voordeur tussen ons in zit.
Een plek waar andere mensen moeten leren wat wij in al die jaren bijna automatisch zijn gaan doen.
Zijn signalen herkennen.
Weten wanneer woorden nog binnenkomen en wanneer niet meer.
Ontdekken wanneer je nabij moet zijn en wanneer afstand juist veiliger is.
Zijn humor leren kennen.
Zijn gebruiksaanwijzing leren lezen terwijl hij regelmatig zonder waarschuwing een nieuwe versie uitbrengt.
En misschien is dát wel het moeilijkste.
Je kunt veel vertellen.
Je kunt rapporten schrijven.
Gesprekken voeren.
Uitleggen.
Waarschuwen.
Voorbeelden geven.
Maar je kunt achttien jaar iemand kennen niet overdragen in een map.
Een ander zal hem zelf moeten leren kennen.
Op zijn eigen manier.
En ik zal moeten blijven accepteren dat die manier niet altijd de mijne zal zijn.
Misschien betekent loslaten daarom helemaal niet dat je de zorg loslaat.
Misschien betekent het dat je langzaam toestaat dat andere handen haar mee gaan dragen.
De deur die je niet koos
En zo stonden er afgelopen maand ineens overal deuren.
Voor mij deuren waaruit ik mocht kiezen.
Voor Wessel deuren waarvan we voorzichtig proberen te ontdekken of ze bij hem passen.
En ergens daartussen besefte ik dat niet iedere belangrijke deur in je leven er één is die je zelf hebt uitgezocht.
Sommige zoek je jarenlang.
Sommige blijven dicht, hoe hard je ook klopt.
Sommige gaan pas open wanneer je eigenlijk alweer bent doorgelopen.
En sommige deuren hoop je ooit open te krijgen terwijl je tegelijkertijd wenst dat je er nog niet doorheen hoeft.
Misschien is dát waarom keuzes zoveel met ons kunnen doen.
Omdat kiezen nooit alleen gaat over wat je meeneemt.
Het gaat ook over wat je achterlaat.
De versie van jezelf die je had kunnen worden.
Het leven dat achter een andere deur had kunnen liggen.
Een rol die langzaam verandert.
Een kind dat groter wordt, ook wanneer groter worden bij hem iets heel anders betekent dan bij een ander.
En de zekerheid van wat je kent.
Ik weet niet hoe het achter mijn gekozen deur zal zijn.
Ik weet ook niet welke deur uiteindelijk voor Wessel verder opengaat.
Misschien blijkt een deur waarvan we nu denken dat hij passend is toch niet de zijne.
Misschien verschijnt er nog eentje die we nu helemaal niet zien.
Dat is het vervelende aan de toekomst.
Ze weigert zich vooraf volledig te laten bekijken.
En misschien is dat tegelijkertijd ook haar schoonheid.
Want wanneer alles al vaststond, hoefden we nergens meer op te vertrouwen.
Dan hoefden we alleen maar het draaiboek te volgen.
Dus probeer ik deze maand iets wat niet vanzelfsprekend voor me is.
Niet alle deuren alvast open te trekken om te kijken wat erachter zit.
Niet voortdurend teruglopen naar de deuren die ik niet koos.
En ook niet degene die voor Wessel op een kier staat alvast helemaal willen overzien.
Gewoon even staan waar we nu staan.
Ik bij mijn deur.
Hij bij de zijne.
En allebei met een toekomst die nog niet helemaal zichtbaar is.
maar inmiddels wel verbonden met een telefoonlijntje.
Misschien is ruimte maken voor wat nog niet bestaat uiteindelijk precies dat.
Niet weten.
Niet alles kunnen controleren.
Niet iedere uitkomst vooraf kunnen voorspellen.
En tóch een deur durven openen wanneer het moment daar is.
Zelfs wanneer je niet degene was die hem koos.
Want misschien bepaalt niet iedere deur waar je terechtkomt.
Misschien ontdek je pas wanneer je erdoorheen gaat
welk deel van jezelf aan de andere kant op je stond te wachten.
Reactie plaatsen
Reacties